จัดฟัน

จัดฟันใช้แก้ฟันซ้อน ฟันยื่น ฟันห่าง และขากรรไกรบนกับล่างที่สบกันไม่พอดี เช่น ฟันบนยื่นคร่อมฟันล่างมาก หรือฟันล่างคร่อมฟันบน รวมถึงตำแหน่งฟันที่ทำให้เคี้ยวอาหารหรือทำความสะอาดฟันได้ยาก

เครื่องมือจัดฟันใช้แรงกดเบาๆ อย่างต่อเนื่องเพื่อค่อยๆ เคลื่อนฟันไปยังตำแหน่งใหม่ ผลการรักษาจึงต้องใช้เวลาและความร่วมมือของผู้รับการรักษา เช่น มาตามนัด และใส่ยางดึงฟันตามที่ทันตแพทย์สั่ง

แบบติดแน่นโลหะใช้แบร็กเก็ตยึดบนผิวฟันและมีลวดร้อยผ่าน แบบเซรามิกใช้แบร็กเก็ตสีเหมือนฟันหรือใสจึงสังเกตเห็นได้น้อยกว่า ส่วนแบบ Self-ligating มีตัวล็อกลวดในแบร็กเก็ตแทนยางรัด และมักเว้นระยะนัดได้นานขึ้น

ถาดใส เช่น Invisalign ถอดออกตอนทานอาหารและแปรงฟันได้ มองเห็นยาก แต่ต้องใส่วันละประมาณ 20–22 ชั่วโมง ถาดใสมักใช้กับปัญหาระดับน้อยถึงปานกลาง ส่วนเครื่องมือแบบติดแน่นใช้กับปัญหาได้หลากหลายกว่า ทันตแพทย์จะประเมินว่าแบบใดเหมาะกับฟันของคุณ สอบถามสาขาได้ว่ามีเครื่องมือแบบใดให้เลือก

ระยะเวลาขึ้นกับปัญหาของฟันและชนิดเครื่องมือ ฟันซ้อนหรือห่างเล็กน้อยอาจใช้เวลาราว 8–12 เดือน ส่วนใหญ่ใส่เครื่องมือราว 1–2 ปี และเคสที่ต้องแก้การสบฟันซับซ้อนอาจนานกว่านั้น ผู้ใหญ่อาจใช้เวลานานกว่าเด็กและวัยรุ่น เพราะฟันยึดอยู่ในกระดูกขากรรไกรแน่นกว่า

ระหว่างรักษาต้องกลับมาปรับเครื่องมือหรือรับถาดชุดใหม่เป็นระยะทุกไม่กี่สัปดาห์ตามขั้นของการรักษา ทันตแพทย์จะแจ้งรอบนัดและระยะเวลาโดยประมาณหลังตรวจและวางแผน

สมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งสหรัฐอเมริกา (AAO) แนะนำให้เด็กพบทันตแพทย์จัดฟันเพื่อตรวจครั้งแรกไม่เกินอายุ 7 ปี หรือเร็วกว่านั้นถ้าเห็นปัญหา เพื่อดูการเจริญของฟันและขากรรไกร การตรวจไม่ได้แปลว่าต้องเริ่มจัดฟันทันที

หลายคนเริ่มจัดฟันเมื่อฟันแท้ขึ้นครบแล้ว และผู้ใหญ่ก็จัดฟันได้ ฟันผุและโรคเหงือกควรได้รับการรักษาก่อนติดเครื่องมือ

หลังติดหรือปรับเครื่องมือ ฟันมักตึงหรือเจ็บสองสามวัน ทานอาหารอ่อน บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่น และใช้ยาแก้ปวดตามคำแนะนำได้ ถ้าแบร็กเก็ตหรือลวดเสียดสีกระพุ้งแก้ม ใช้ขี้ผึ้งจัดฟัน (wax) ปิดไว้ก่อน

แปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ตอนเช้า ก่อนนอน และหลังอาหาร ใช้แปรงซอกฟันทำความสะอาดรอบแบร็กเก็ตและใต้ลวดทุกวัน หั่นอาหารเป็นชิ้นเล็ก เลี่ยงอาหารแข็ง กรอบ หรือเหนียว และหมากฝรั่ง ลดของหวาน และไปตรวจฟันตามปกติ

ติดต่อสาขาที่รักษาอยู่ถ้ายังเจ็บเกินสองสามวันหลังปรับเครื่องมือ เหงือกแดง บวม หรือเจ็บมาก แบร็กเก็ตหลุด ลวดหักหรือทิ่ม หรือถาดใสหายหรือแตก หลังถอดเครื่องมือต้องใส่รีเทนเนอร์ต่อตามที่ทันตแพทย์กำหนด เพื่อไม่ให้ฟันเคลื่อนกลับ